Trong định hướng mới của giáo dục Việt Nam, tiếng Anh được đặt ở vai trò lớn hơn: không chỉ học trên giấy, mà phải được sử dụng ngày càng thường xuyên hơn trong học tập, giao tiếp và môi trường nhà trường. Khi mục tiêu đã thay đổi, cách học cũng buộc phải thay đổi theo. Nếu vẫn học theo kiểu gần thi mới học, học để làm bài rồi quên, hoặc chỉ chăm chăm vào ngữ pháp mà bỏ qua nghe nói, học sinh có thể qua một bài kiểm tra, nhưng rất khó hình thành năng lực sử dụng thật. Trong khi đó, định hướng hiện nay lại nhấn mạnh đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, đặc biệt chú trọng nghe và nói, tăng hoạt động trải nghiệm và tạo môi trường dùng tiếng Anh nhiều hơn trong và ngoài lớp học.
Vì vậy, câu hỏi không còn là “học tiếng Anh để được mấy điểm”, mà là “học thế nào để vài năm nữa con có thể dùng được tiếng Anh một cách tự tin”. Và câu trả lời không nằm ở học dồn, học gấp, hay học theo cảm hứng. Câu trả lời nằm ở một lộ trình rõ ràng và một thói quen học đủ kỷ luật.
Kỷ luật ở đây không phải là ép con học thật nhiều mỗi ngày đến mệt mỏi. Kỷ luật là học đều. Là ngày nào cũng có tiếng Anh. Là không để việc học bị đứt quãng. Là nghe một chút, nói một chút, ôn một chút, lặp lại từng ngày để kiến thức bám dần, phản xạ hình thành dần, và sự tự tin lớn lên dần.
Một lộ trình học tiếng Anh đúng nên đi theo những bước dễ hình dung:
- Làm quen đúng cách
- Bắt đầu bằng phát âm, nghe âm, từ vựng gần gũi và những câu giao tiếp ngắn, để tiếng Anh trở nên quen thuộc chứ không đáng sợ.
- Xây nền thật chắc
- Củng cố từ vựng, mẫu câu, ngữ pháp cơ bản và khả năng nghe hiểu, để học sinh không rơi vào tình trạng học nhiều năm nhưng kiến thức rời rạc.
- Luyện nói mỗi ngày
- Đây là phần không thể bỏ qua. Không cần nói dài, chỉ cần đều. Mỗi ngày vài phút trả lời câu hỏi, mô tả sự việc, kể lại một hoạt động trong ngày cũng đã tốt hơn rất nhiều so với học mà không mở miệng.
- Ứng dụng vào học tập thực tế
- Khi nền tảng đã tốt hơn, học sinh cần tập đọc tài liệu đơn giản, thuyết trình ngắn, giao tiếp theo tình huống, dùng tiếng Anh như một công cụ chứ không chỉ là một môn học.
Lộ trình này nghe không phức tạp, nhưng điều làm nên khác biệt không phải là biết lộ trình, mà là có đủ kiên trì để đi hết lộ trình đó hay không. Thực tế, rất nhiều học sinh học tiếng Anh nhiều năm nhưng vẫn không giao tiếp được. Lý do thường không nằm ở việc thiếu thông minh, mà nằm ở chỗ việc học thiếu sự đều đặn và thiếu thực hành thật. Ngoại ngữ không thể chỉ học bằng mắt. Muốn nói được thì phải nói. Muốn nghe được thì phải nghe. Muốn dùng được thì phải rèn mỗi ngày. Điều này cũng phù hợp với định hướng đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá theo hướng gắn với môi trường sử dụng thực tế hơn, đồng thời tăng học liệu mở và ứng dụng công nghệ, AI để hỗ trợ học tập cá nhân hóa.
Điều đáng suy nghĩ là khi còn nhỏ, việc học có kỷ luật thường khiến các em thấy mình đang vất vả hơn một chút. Nhưng khi trưởng thành, chính nền tảng ấy lại mang đến nhiều tự do hơn: tự do chọn ngành học mình muốn, tự do bước vào những cơ hội tốt hơn, tự do tiếp cận tài liệu quốc tế, tự do tự tin hơn khi đứng trước một cánh cửa mới mà không bị rào cản ngôn ngữ giữ lại.
Nếu để tiếng Anh trở thành một “món nợ” kéo dài, học sinh sẽ thường phải học bù khi lớn hơn. Và lúc đó, cái phải trả không chỉ là học phí hay thời gian, mà còn là áp lực và những cơ hội đến muộn hoặc đi qua mất.
Vì vậy, học tiếng Anh hôm nay không nên bắt đầu bằng câu hỏi “bao giờ con thi”. Nó nên bắt đầu bằng câu hỏi “mỗi ngày con đã dùng tiếng Anh được bao nhiêu”. Bởi trong giai đoạn mới này, tiếng Anh sẽ ngày càng ít chấp nhận kiểu học cho xong, mà đòi hỏi khả năng dùng được, phản xạ được và tiếp tục học lên bằng tiếng Anh khi cần. Đó cũng chính là tinh thần của định hướng mới: nâng năng lực sử dụng tiếng Anh cho người học để chủ động tiếp cận tri thức toàn cầu và công nghệ tiên tiến.
Cuối cùng, điều tạo ra khác biệt không phải là một vài tuần hứng khởi. Điều tạo ra khác biệt là một thói quen học nghiêm túc được giữ đủ lâu.
