Tôi lớn lên ở một xã vùng sâu. Những năm 2000, internet chưa phổ biến như bây giờ. Ở quê, chuyện học thêm tiếng Anh gần như không phải điều ai cũng có điều kiện nghĩ đến. Chúng tôi học trên lớp vài tiết mỗi tuần, hết giờ là về. Khi đó, tôi cũng giống nhiều bạn khác: chỉ tập trung vào những môn mình cho là “quan trọng thật sự”, đặc biệt là các môn tự nhiên. Trong suy nghĩ của tôi lúc ấy, tiếng Anh chỉ là một môn phụ. Học được thì tốt, không giỏi cũng chẳng sao. Sau này làm kỹ thuật, làm chuyên môn, chắc gì đã cần đến. Năm 2009, tôi bước vào giảng đường với hành trang khá vững ở các môn khối tự nhiên. Tôi không quá lo lắng về việc học chuyên ngành. Nhưng có một khoảng trống mà khi ấy tôi chưa hình dung hết: tiếng Anh của tôi gần như mất gốc.

Để đủ điều kiện ra trường, tôi phải có chứng chỉ tiếng Anh. Nghe thì đơn giản. Nhưng với người đã bỏ quên nền tảng từ trước, đó không phải là một thủ tục. Đó là một chặng đường đầy áp lực. Trong 4 năm học, tôi đã phải thi lại tới 5 lần mới đạt được chứng chỉ ấy. Năm lần thi lại không chỉ là năm lần bước vào phòng thi. Đó là những lần mất thời gian ôn lại từ đầu, là tiền bạc bỏ ra cho việc học và thi, là cảm giác lo lắng mỗi khi bạn bè đã qua được còn mình vẫn mắc kẹt. Trong khi đó, có những người bạn học cùng tôi, nhờ được định hướng từ sớm và tích lũy tiếng Anh từ cấp 2, cấp 3, chỉ cần thi một lần là đạt. Khi nhìn họ đi tiếp nhẹ nhàng như vậy, tôi mới bắt đầu hiểu rằng mình đã xem nhẹ một điều không nên xem nhẹ.

Sau quãng thời gian ấy, tôi bắt đầu nhìn tiếng Anh bằng một ánh mắt khác. Không còn là “môn phụ” nữa. Không còn là thứ học cho có. Tôi hiểu rằng đây là một kỹ năng mà nếu không đầu tư nghiêm túc, có ngày mình sẽ phải trả giá bằng chính cơ hội của mình. Năm 2014, tôi tốt nghiệp đại học chuyên ngành Điện tử Viễn thông. Sau khi ra trường, tôi thi tuyển vào một tập đoàn viễn thông lớn. Kỳ thi có 4 vòng, muốn vào vòng sau, thí sinh phải đạt tối thiểu 50/100 điểm ở vòng trước. Khi bắt đầu vòng thi thứ 2 là tiếng Anh, vẫn còn khoảng 80 thí sinh bước vào phòng thi. Ai cũng mang theo hy vọng của riêng mình. Có người tự tin, có người căng thẳng, có người nhìn qua đã biết rất mạnh về chuyên môn. Nhưng đến khi vòng tiếng Anh kết thúc, số người đủ điều kiện đi tiếp chỉ còn chưa đến 30.

Tôi nhớ rất rõ cảm giác đó. Lần đầu tiên trong đời, tôi thấy tiếng Anh không còn là một dòng chữ trong chương trình học hay một yêu cầu thủ tục. Nó hiện ra như một cánh cửa thật sự. Qua được thì cơ hội mở ra. Không qua được thì phải đứng lại, dù có thể bạn rất giỏi ở những phần khác. Đến tận bây giờ, tôi vẫn nghĩ: biết đâu trong số những người dừng lại hôm ấy, có những người giỏi chuyên môn hơn tôi. Nhưng tuyển dụng không chỉ chọn người giỏi ở một mảng. Nó chọn người đi qua được toàn bộ các vòng sàng lọc. Và trong cuộc thi đó, tiếng Anh là một trong những tiêu chí quyết định ai được đi tiếp. Năm ấy, tôi đứng thứ 2 và trở thành nhân sự của tập đoàn.

Sau khi đi làm, tôi lại nghĩ: chắc từ giờ công việc chuyên môn mới là thứ quan trọng, còn tiếng Anh có lẽ cũng ít dùng đến. Không cần phải duy trì thường xuyên nữa. Và cứ thế, tôi lơ là. Không học tiếp. Không rèn luyện đều. Không giữ nhịp. Chỉ sau khoảng 2 năm, phần lớn những gì tôi từng cố gắng tích lũy gần như mai một rất nhanh.

Rồi đến năm 2016, tôi tham gia một kỳ thi chuyển vị trí việc làm nội bộ. Tôi thật sự muốn bước sang vị trí đó. Tôi đã chuẩn bị cho chuyên môn. Tôi có động lực. Tôi có mong muốn rõ ràng. Nhưng cuối cùng, tôi không thể đi tiếp. Lý do không phải vì tôi yếu chuyên môn mà tôi đã thua điểm ở vòng thi tiếng Anh trước một đồng nghiệp.

Cảm giác lần đó khác hẳn những lần trước. Nếu thời đại học, tôi thấy mình trả giá cho sự thiếu nền tảng, thì lần này, tôi hiểu mình đang trả giá cho sự chủ quan. Mất cơ hội vì không biết thì còn có thể tự an ủi rằng mình xuất phát chậm. Nhưng mất cơ hội vì đã từng biết, từng có, rồi tự bỏ quên, đó là một cảm giác tiếc nuối rất khó nói.

Sau lần ấy, tôi tự nhắc mình một điều rất rõ: không thể chờ đến khi cần mới học. Có những kỹ năng phải được tích lũy âm thầm mỗi ngày, để khi cơ hội đến, mình đủ sẵn sàng. Từ đó, tôi cố định thời gian cho tiếng Anh trong mỗi ngày, dù ít hay nhiều. Không phải để chạy theo thành tích. Chỉ để sau này, nếu lại có một cánh cửa xuất hiện, tôi không bị đứng lại chỉ vì một điều mình hoàn toàn có thể chuẩn bị trước.



Đầu năm 2023, sau gần 10 năm gắn bó với công việc cũ, tôi quyết định nghỉ việc. Không phải vì tôi không còn yêu công việc ấy, mà vì nó không còn phù hợp với hoàn cảnh hiện tại khi tôi đã có con nhỏ. Tháng 4/2023, sau hơn hai tháng nghỉ ngơi, tôi tham gia kỳ thi tuyển vào một cơ quan của Bộ Tài chính. Đó là một kỳ thi rất lớn, tuyển dụng cho các cơ quan của Bộ tại 64 tỉnh thành với hơn 2.400 thí sinh. Riêng nhóm Công nghệ thông tin có khoảng 300 người. Kỳ thi gồm 3 vòng: kiến thức chung, tiếng Anh và thi viết chuyên ngành. Mỗi vòng đều phải đạt tối thiểu 50/100 điểm mới được bước tiếp. Nghe qua thì tưởng như ai cũng biết luật chơi ấy. Nhưng chỉ đến khi bước vào thi thật, người ta mới cảm nhận rõ một điều: có những vòng thi không cần quá ồn ào, nhưng lại lặng lẽ thay đổi toàn bộ cục diện.

Sau khi kết thúc vòng 2, ở khu vực tôi dự thi chỉ còn tôi và một thí sinh khác đủ điều kiện bước vào vòng 3, trong khi khu vực đó có 2 chỉ tiêu. Điều đó có nghĩa là chỉ sau vòng tiếng Anh, cuộc cạnh tranh gay gắt ban đầu gần như đã được phân định gần xong. Tôi bước vào vòng chuyên ngành với một tâm thế hoàn toàn khác. Không còn là cảm giác phải chen qua một đám đông quá lớn nữa. Chỉ cần làm tốt phần việc của mình, giữ bình tĩnh, đạt yêu cầu tối thiểu về điểm số, và cánh cửa sẽ mở ra. Và đến nay, tôi đã gắn bó với công việc mới này được 3 năm.

Nhiều khi nhìn lại toàn bộ hành trình ấy, tôi cảm thấy mình thật may mắn. Và đúng là may mắn luôn có mặt ở đâu đó trong mỗi bước ngoặt cuộc đời. Nhưng nếu trong những năm đi làm, tôi bỏ quên hoàn toàn tiếng Anh, không học lại, không duy trì, không kiên trì tích lũy, liệu những may mắn đó có đến với tôi không? Tôi kể chuyện này không phải để nói rằng ai giỏi tiếng Anh thì chắc chắn sẽ thành công. Cuộc sống không đơn giản như vậy. Chuyên môn, sự nỗ lực, kỷ luật, thái độ, khả năng làm việc, tất cả đều quan trọng. Nhưng trong cuộc đời ai cũng cần phải có may mắn và chắc chắn may mắn sẽ không đến nếu như ngay từ ngày hôm nay bạn không chuẩn bị để tiếp đón chúng.

Trong thời đại AI hôm nay, khi thế giới thay đổi nhanh hơn, yêu cầu công việc rộng hơn, cạnh tranh nhiều hơn, thì những kỹ năng mềm như tiếng Anh càng trở nên có giá trị. Nó không thay thế chuyên môn, nhưng nó giúp chuyên môn của bạn đi xa hơn. Nó giúp bạn tiếp cận nguồn học tốt hơn, công cụ mới hơn, cơ hội nghề nghiệp rộng hơn. Và đôi khi, nó đơn giản chỉ là thứ giúp bạn không bị loại khỏi cuộc chơi quá sớm.